Festiwal Kultury Lublin

Religia i wiaraCała sztuka baroku cechowała się przerażeniem i niepokojem o przyszłość.Główną przyczyną negatywnych odczuć była świadomość przemijania i śmierci oraz strach przed potępieniem boskim. Ówczesny człowiek był rozdarty między chęcią korzystania z życia, a obawą przed karą. Równowagę mógł odnaleźć dzięki religii i miłości. Barok to czas nietolerancji religijnej. Kościół katolicki za wszelką cenę chciał utrzymać swych wyznawców i nawracać protestantów. Innowiercy również chcieli poszerzać wpływy na inne kraje i tym samym zwalczać katolików. Sprzeczność interesów doprowadziła do wielu wojen na tle religijnym, przemocy, prześladowań oraz rzezi. Największą była wojna trzydziestoletnia, która doprowadziła do wyniszczenia wielu państw europejskich. Niezależnie od wybranej przez siebie religii należało liczyć się z konsekwencjami. Neutralna postawa nie miała racji bytu. Epoka baroku ściśle wiąże się z kontrreformacją, która miała na celu przeciwdziałać reformacji. Inicjatywę tą podjął kościół katolicki na soborze trydenckim. Główne założenia kontrreformacyjne mówiły, że: należy zaakceptować niektóre postępy dokonane dzięki reformacji (na przykład tłumaczenia Biblii na języki narodowe), odrzucić ascezę oraz ludowe przesądy. Ponadto za jedyne źródło wiary uznano Pismo Święte oraz postawiono wysokie wymagania moralne duchownym.

Kultura ziemiańska W poezji polskiej okresu baroku można wyodrębnić tak zwaną poezję ziemiańska. Jej bujny rozwój był uwarunkowany z przyczyn politycznych, a zwłaszcza rozwojem roli szlachty w życiu publicznym. Stanowiła ona bardzo liczny wewnętrznie zróżnicowany stan. Największe różnice dotyczyły oczywiście stanu majątkowego, nie wiele, bowiem miała ze sobą wspólnego szlachta pozbawiona ziemi i magnat, decydujący o największych wydarzeniach politycznych w kraju. Teoretycznie jednak oba stany miały równoczesne prawa, co stanowiło podstawą złotej szlacheckiej wolności. Wszelkie niepokoje znalazły odbicie w twórczości Wacława Potockiego. Był on bacznym obserwatorem rzeczywistości polskiej. Brak solidnego wykształcenia rekompensowało mu życiowe doświadczenie. Nie wyrażał on aprobaty dla kochającej zbytki magnaterii i bogatej szlachty. Niebezpieczeństwo dostrzegał także w coraz bardziej licznej najbiedniejszej szlachcie, gdyż miała ona duży udział w degradacji państwa. Ratunku Potocki upatrywał jedynie w odrodzeniu się dawnych cnót, dlatego w jego twórczości pojawiły się nauki moralizatorskie. Wiek XVII przyczynił się także do ugruntowania zjawiska zwanego sarmatyzmu.