Sarmatyzm

Religia i wiaraIdeologia określająca styl życia oraz kulturę polskiej szlachty w XVII i XVIII wieku to sarmatyzm.Nazwa tego światopoglądu wywodzi się od starożytnego i walecznego ludu Sarmatów. Szlachta była przekonana, że właśnie on są ich przodkami. Myśl sarmacka narodziła się w czasie, gdy Polska była otoczona wrogimi, protestanckim krajami. W ten sposób szlachta zaczęła utożsamiać katolicyzm z narodem Polskim. Konsekwencją takiego stanu rzeczy była nietolerancja religijna. Ponadto szerzyła się ksenofobia, czyli niechęć i brak zaufania do innych narodów oraz wszystkiego, co zagraniczne. Kolejną negatywną postawą był nacjonalizm, charakteryzujący się przekonaniem o wyższości własnego narodu. Takie przekonanie utwierdzały Polaków w przekonaniu, że mają szczególną misje do spełnienia. Szlachta żyjąca często w przekonaniu o własnej niezwykłości blokowała wszelkie reformy i zmiany w państwie. Późniejsze pokolenia uznały sarmatyzm za zjawisko negatywne, będące synonimem ciemnoty i zacofania. Epoka saska to okres rozkładu życia obyczajowego i publicznego, przepychu, awanturnictwa oraz zaściankowości.

Twórczość Morsztyna Pytania, dlaczego Morsztyn nie drukował swych wierszy, nie da się sprowadzić do spraw cenzury, był to, bowiem osobisty problem twórcy w stosunku do własnych dzieł. Poeta przypomina szlifierza diamentów, który nie jest pewny czy obrane kształty zapewnią nowy blask, a spojrzenie nie odkryje błędu. Z pozoru Jan Andrzej Morsztyn wydaje się poetą, który pisze wiersze dla zabawy i bez żalu się z nimi rozstaje. Ten pozór jest jednak wypracowany. Bez wątpienia jednak twórca chciał wydać drukiem "Lutnię", nie wiemy jednak na pewno, dlaczego tam się nie ukazał. Sporo było powodów obiektywnych. Morsztyn był przeciwnikiem poetyki i religijności jezuickiej, był pisarzem nie moralnym, oraz antyszlacheckim. Odsłonił także tajemnice swego warsztatu, a przede wszystkim przywiązanie do poezji. W jego poczynaniach kryje się takie dążenie do wyrażenia ekspresji doskonałej. W pojęciu Morsztyna takie wyrażenie nie istniało, a treść była całkowicie zamknięta w przekazie. Poeta pracując nad wierszem, poprawia go i odkrywa własne niedoskonałości. Praktycznie Morsztyn starał się w swych ustrojach zachować czystość języka. Nigdy jednak nie był pewien swej doskonałości. Być może, dlatego stał się sławny dopiero po śmierci.